Esku-hartzeak

Arbuluko eliza

 

Arbulun San Martín eliza dago, non aberastasun handiko apaingarrien aztarnak dauden. Gangetako gakoak oparo polikromatuta daude brokatu aplikatuz, batez ere absidekoak. XV. eta XVI. mendeen artekoak direla esan daiteke. Paretetan horma pinturen aztarnak ere badaude. Absidean, berriz, XVI. mendea baino lehenagoko eliza batenak izan ziren pintura aztarnak, eta koruan eta koru azpian, XVI. mendeko pintzelkada aztarna zoragarriak.

 

Gakoetako polikromia erabat harrotuta zegoen, galtzeko arriskuan.

Bestalde, absidean zegoen erretaula lekuz aldatu zenean, oraingo elizaren aurretik egon zen beste eliza baten pintura batzuk aurkitu ziren, eta zaharberritze lanei esker, XVI. mendeko pintzelkaden aztarnak zeudela jakin ahal izan genuen.

 

 

Gualter do Nascimento eraikitze-enpresak zaharberritu ditu teilatua eta inguruak; aldiz, Petra S. Coop enpresa arduratu da barrualdeko gakoetako polikromiak eta horma pinturak zaharberritzeaz.

Gakoetako polikromiak zaharberritzeko, batez ere, brokatu aplikatuak ezarri dira, eta horrek lan handia eman du kontuan izanda gakoak non dauden eta zein zurrunak diren, eta horrez gain, gako guztiak garbitu eta leheneratu dira estetika aldetik.

Absidearen horma pintura zaharberritzeko zailtasunik handiena batez ere izan zen goitik zurituta zeudela gakoak, elkarren gainean zeudela oso antzekoak ziren bi pintura, eta zuritze kapapean aurkitu zela ebakiduraz marraztuta Errenazimenduko idi-begia.

Ez zen izan koruko hormako pintzelkada zoragarriaren berri, harik eta inguru hori zaharberritu eta elizara sartzeko atearen aurrean zegoen egurrezko hotzeko zizela kendu arte.

 

 

Gasteizko Gotzaingoak eta Arabako Foru Aldundiak 1999tik 2008 arte izenpetutako hitzarmenak jasotakoari jarraituz, jarraipenerako Bitariko Batzordeak hainbat inbertsio egin ditu Arbuluko (Araba) San Martin elizaren obrak gauzatzeko, hala nola, teilatua, elizpea eta inguruak zaharberritzea; baita barrualdea ere: gangetako gako polikromatuak, absidearen paretako horma pinturak, koruko paretako XVI. mendeko pintzelkada eta koru azpiko ganga.

Karkamu - Gizarte etxea

Gaur egun harraska dagoeneko biltegia da; beraz, ez da jatorrizko helbururako erabiltzen. Harrizko hormak egoera onean daude. Teilatua eta tarteko forjatua nahiko hondatuta daude eta teilatu-hegalak oso hondatuta.

 

 

Proiektua FERMIN ALAÑA ORTIZ DE ANDA eta XIKER EPELDE AIZPURUA arkitekto jaunek egin dute. Zaharberritze proiektu hori Karkamuko herrian egingo da; hain zuzen ere Espejoko errepideko 7an. Toki horretako eraikinak erdi-sotoan iturria, aska eta harraska (multzo babestua) ditu eta haien gainean, lehenengo solairuan, gizarte etxea.

 

Zaharberritze esku hartzearen ondorioz behe solairuko harraska berreskuratu da eta lehen solairuko gelak gizarte etxe bihurtu dira.

Harraska zegoeneko tokian teilatua eta forjatua aldatu eta haien ordez egur laminatua, tronadura eta, teilatuan, zeramikazko teilak jarri dira.

Harlangaitzean txarto zeuden juntak ezabatu eta haien ordez kareore hidrauliko naturala eta harea erabili dira.

  • Arotzeria aldatu eta haren ordez irokoa erabili da.
  • Mugitzeko gaitasuna urrituta duten pertsonentzako sarrera egokitua eraiki da.
  • Harraskaren inguruan kareharrizko zelaia bota da.
  • Harraska garbitu eta arrakalak kareore hidrauliko naturalez itsutu dira.

Iturria eta aska hartuta zituzten landareak kendu egin dira, garbitu egin dira eta arrakalak kareore hidrauliko naturalez itsutu egin dira.

 

 

Arabako Lurralde Historikoko elementu txikiak zaindu eta birgaitzeko jardunak babestu eta finantzatzeko, 2008ko deialdian bideratutako laguntzak direla-eta Karkamuko iturria, harraska eta aska konpontzeko, 44.289,82 euro eman ziren; hain zuzen ere, dirulaguntza bidez inbertsioaren % 72 ordaindu zen.

Aurretik, 2007ko deialdian, proiektua idazteko 2.227,20 euro eman ziren, proiektuak guztira egiten zuenaren % 64.

Laguardiako eliza

Laguardian San Joan eliza dago eta eliza horretako hegoaldera begira dagoen horman Aitona-amonen portada. Herriko jendeak emandako izen hori han egiten ziren biltzarrei sor zaie.

XII. mendearen azken urteen eta XIII. mendearen lehen urteen artean egindako portada hori eragin frantses nabarmena duen trantsizio erromanikotzat jo behar da.

Portada oso egoera txarrean zegoen, batez, ere, gehiegizko hezetasunaren ondorioz; izan ere, ez zuen teilatuko urak husteko sistema ganoranzkorik eta kapilaritate hezetasunak ere gatz disolbagarriak gehitzen zizkion. Horiek horrela, portada oro har, eta, eskulturak bereziki, arriskutan zeuden.

 

 

Azterlan historiko eta artistikoa: Felícitas Martínez de Salinas historialaria.

Jasotze fotogrametrikoa: José Manuel Valle Melón irakaslea –Euskal Herriko Unibertsitateko Arkitekturaren Arkeologia Ikerketa Taldeko Ondarearen Geometria Agirien Laborategia–.

Portadaren patologiaren ikerketa eta portadaren zaharberritzea: Petra S. Coop; Teilatuko zaharberritze obretarako egikaritze proiektua: Oscar Reinares arkitektoa.

 

 

Lehenengo eta behin portadari buruzkoak zehatz-mehatz aztertu dira, portada, bertan behera utzita egon dena, hobeto ezagutzeko eta balioesteko. Bertan behera utzita herriko aitona-amonengatik izan ezik, zeren horiek, besteak beste, hegoaldera begira egoteagatik, beren atsedenleku bihurtu baitzuten. Aipatutako azterketok eginda, portada eta idi-begia zaharberritu ziren lehenengo, eta, ondoren, teilategal berria egin zitzaion, portada euritik babesteko eta teilategaleko harburu edo zuburuak ederretsi ahal izateko.

Hona hemen egindako zaharberritze lanak: zementuzko kareoreak, hormako zikinkeria, zarakar beltza eta gehiegizko gatz disolbagarriak kentzea. Basamentuko harlandua oso andeatuta zegoen, beraz, egitura aldetik zuten garrantzia dela eta, portadako harriaren antzeko harlandua jarri zen haren ordez. Azkenik, pitzadura, arrakala eta zuloak harriarekin bat datozen kareore hidrauliko naturalez eta agregakinez itsutu dira. Euri urak husteko, teilategal berria jarri arte behin-behineko teilatu-hodi bat jartzen ari dira.

 

 

 

 

Ametzagako eliza  

 

Kanpotik guztiz zaharberritu da, baita erantsitako kanpai horma ere, eta ingurua egokiro urbanizatu da.

 

 


San Bizente eliza  

 

Estalkia eta erlojua zaharberritu dira; kanpoko eta barruko aldean pasabidea dago bisita gidatuetarako. Gangen zingoak ikusgarriak dira.

 


Villañaneko eliza

 

Varonatarren dorrea. 1990. urtetik 2000. urtera zaharberritu da. Fatxadak, estalkia eta barrualdea zaharberritu dira, Javier Arregui arkitektoaren proiektuari jarraituz. Horren ondoan, harrera pabiloia eraiki da.